Gốm Thanh Hà - mang cả tấm lòng của nghệ nhân

Du lịch Hội An không ai không biết đến Gốm Thanh Hà, ngôi làng nhỏ có chiều dài lịch sử hơn 5 thế kỷ nằm nép mình bên nhánh sông Thu Bồn (thuộc địa phận xã Cẩm Hà trước kia). Mỗi ngày có hàng nghìn lượt du khách đổ về nơi đây được người dân địa phương đón tiếp rất nồng hậu. Sản phẩm gốm nơi đây rất được ưa chuộng không chỉ vì mẫu mã đẹp, chất lượng mà đặc biệt nó còn mang một cái hồn rất cổ xưa. Đến với gốm Thanh Hà ta như được tìm về với ký ức một thời của phố Hội.

Làng Gốm Thanh Hà – điểm đến hấp dẫn của khách du lịch

Lịch sử làng gốm nổi tiếng

Làng gốm Thanh Hà ra đời và nổi tiếng từ thế kỷ XVI. Trải qua bao biến cố loạn lạc của lịch sử nước nhà với những cuộc tản cư tưởng chừng như chẳng thể nào giữ lại được truyền thống văn hóa quý báo này của ông cha. Từ đó cho đến nay, cái tên “làng Gốm Thanh Hà” như đã ăn sâu vào tiềm thức của người dân Hội An và để lại ấn tượng khó quên trong lòng du khách thập phương mỗi khi có dịp ghé thăm phố Hội.

Tính đến thời điểm hiện nay, tại làng gốm chỉ còn vài ba hộ dân còn duy trì và phát triển cơ sở sản xuất gốm truyền thống theo quy mô lớn; dưới chục hộ dân phát triển nghề gốm với quy mô nhỏ, hình thức đơn giản như: những chiếc bình vôi, bùng binh, các nồi lớn, nồi nhỏ; Và hơn sáu mươi hộ dân làm tò he.

Trưng bày sản phẩm gốm Thanh Hà

Trưng bày sản phẩm gốm Thanh Hà

Quy trình làm gốm

Để cho ra đời một sản phẩm gốm chất lượng, mang tính thẩm mĩ cao phải tốn rất nhiều công đoạn. Nguyên liệu chính để làm ra sản phẩm gốm Thanh Hà là đất sét nâu được lấy dọc sông Thu Bồn (nhưng vì hiện nay số đất còn lại không đủ cung cấp cho các cơ sở tại địa phương nên các cơ sở phải mua đất ruộng cách làng hơn 30km), sau đó đem lọc 2-3 lần để thu được đất mịn. Đổ đất mịn vào khuôn thạch cao - khuôn thạch cao là một công cụ cải tiến mới giúp cho công việc tạo hình được nhanh hơn, bởi từ thời ông bà ta ngày xưa thì chỉ có thể tạo hình nhờ vào các vật dụng có sẵn như dùng ấm, dùng siêu sắc thuốc - tầm 1 ngày lấy sản phẩm ra khuôn, đem phơi nắng, sau đó chà láng rồi mới mang đi nung.

Mỗi ngày, người dân Thanh Hà đón chào mấy nghìn du khách đến tham quan làng gốm. Tại đây khách không chỉ được chiêm ngưỡng những tuyệt tác nghệ thuật đến say đắm lòng người mà còn được tự tay làm gốm dưới sự hướng dẫn nhiệt tình của các nghệ nhân. Ngoài ra, du khách còn có dịp tham quan công viên Đất nung Thanh Hà – hay còn gọi là bảo tàng gốm “độc” nhất cả nước. 

Bên cạnh việc sản xuất gốm để phục vụ cho nhu cầu của du khách đến đây, các cơ sở còn nhận làm thành phẩm để cung cấp cho các nhà hàng, khách sạn, quán coffee,… với những mẫu mã vô cùng đa dạng, bắt mắt theo yêu cầu của khách hàng.

Quy trình làm gốm Thanh Hà

Một trong những quy trình làm gốm Thanh Hà - làm mịn đất

Khuôn thạch cao: làng gốm Thanh Hà

Đất sau khi được làm mịn sẽ được đổ vào các khuôn thạch cao

Tấm lòng của người con yêu nghề đất Thanh Hà

Hầu hết những người dân làng Thanh Hà đều có gia truyền làm gốm từ thuở ông bà cho đến nay. Cô Hậu (51 tuổi) - cơ sở Ngụy Trung Hậụ ( tại tổ 25, phố Nam Diêu, phường Thanh Hà, Thành phố Hội An chia sẻ: “Gia đình cô đã làm từ thời ông cố, cứ cha truyền con nối đến nay đã là đời thứ 4, cũng vì lòng yêu nghề mà bao phen chạy giặc rồi cũng quay trở về đây đế tiếp nối cái nghiệp của ông cha.” Có lẽ không chỉ riêng gia đình cô mà tất cả bà con trong làng cũng vậy, đều có một lòng thủy chung với loại hình nghệ thuật văn hóa này.

Gia đình cô Hậu không chỉ là một trong ba cơ sở sản xuất gốm lớn nhất tại Thanh Hà mà còn được thành phố Hội An chọn làm điểm phát quà cho khách du lịch khi đến tham quan từ khi hình thành khu du lịch gốm Thanh Hà từ năm 2002 cho đến nay. Mỗi ngày có trung bình 1000 khách Hàn Quốc đến đây, vào mùa du lịch thì khoảng 2000 đến 2500 khách trong một ngày. Thường thì khách đi theo đoàn nên số lượng rất đông, mỗi khách mua vé tham quan vào làng gốm sẽ được tặng phần quà là một con tò he do chính nghệ nhân nơi đây làm nên.

Điểm tặng quà lưu niệm làng gốm Thanh Hà

Điểm tặng quà lưu niệm làng gốm Thanh Hà

Sự kết hợp giữa vừa làm gốm vừa làm du lịch như vậy không chỉ khiến việc sản xuất quà cho du khách được tiêu thụ mạnh hơn mà còn góp phần làm cho thu nhập của bà con ổn định hơn lúc trước. Trong nụ cười đầy hạnh phúc của một người có thâm niên mấy chục năm gắn bó với nghề cô Hậu tiếp tục chia sẻ: “Nói chung, được phục vụ khách du lịch như vậy cũng vui, ngày nào mà không có khách thì thấy cũng buồn buồn…”
Các hộ gia đình không phải duy trì nghề gốm chỉ vì cuộc sống mưu sinh mà còn bởi vì đây là cái nghiệp của Tổ tiên để lại. Với lòng nhiệt thành và tâm huyết với nghề, người dân làng gốm đã lưu giữ được nền văn hóa cao đẹp từ bao đời nay.
Có lẽ như một thói quen khó bỏ, ngày nào cũng vậy, khách du lịch đến tham quan đã trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc sống thường nhật của người dân phố Nam Diêu, sự hiện diện của du khách thập phương đến đây là niềm vui tinh thần lớn nhất của bà con làng gốm. Họ như một con thuyền “ neo đậu tại thương cảng Hội An”, chỉ chốc lát rồi đi nhưng nó chính là nguồn động lực thôi thúc sự cố gắng không ngừng nghỉ để biến Thanh Hà ngày một phát triển hơn trong mắt du khách của người dân nơi đây.

Hằng năm vào ngày 10/07 âm lịch tất cả các nhà làm gốm tập trung tại đình miếu tổ của làng gốm để tổ chức lễ hội. Tại đây các hộ gia đình sẽ thi làm gốm và trưng bày sản phẩm, ngoài ra còn tổ chức các nghi lễ rước kiệu, thi các trò chơi dân gian,… lễ hội làng diễn ra trong vòng từ 2-3 ngày, nhằm tưởng nhớ đến công ơn của tổ tiên đã có công gây dựng nên làng nghề và cũng là dịp để con cháu tỏ lòng thành kính, cầu mong Tổ tiên phù hộ cho cái nghiệp của làng mãi phát triển thịnh vượng.

Nếu có dịp du lịch Hội An, hãy thử một lần đến với gốm Thanh Hà để không chỉ được chiêm ngưỡng vẻ đẹp cổ xưa của làng nghề mà còn để cảm nhận được sự chân chất mộc mạc với tấm lòng đầy hiếu khách của người dân nơi đây.

Mẫn Ngọc