Tháp Nhạn – Bảo tháp Chăm hơn 1000 năm tuổi ở Việt Nam

Đi dọc dải đất duyên hải miền Trung, từ Bình Thuận đổ ra Đà Nẵng không đâu là không xuất hiện những công trình kiến trúc tháp của người Chăm. Mỗi công trình là một kiến trúc đặc sắc vô cùng bí ẩn mà cho đến nay chưa ai có thể giải mã được. Trong số đó, vùng đất xứ Nẫu - Phú Yên, cũng có một công trình kiến trúc cổ kính mang tên tháp Nhạn đã tồn tại hơn 1000 năm nay. Một công trình vừa là niềm kiêu hãnh, vừa là niềm tự hào của người Chăm cũng như người Việt tại Phú Yên.

Tháp Nhạn – điểm tham quan hấp dẫn ở Phú Yên

Thật không gì có thể bàn cãi khi những công trình kiến trúc Chăm trên dải đất miền Trung ngày càng trở thành những trọng điểm du lịch. Quan trọng hơn là đóng một vai trò trong công tác nghiên cứu và giữ gìn văn hóa bản sắc dân tộc của người Chăm. Chính từ điều này mà Phú Yên đã chú trọng để đưa tháp Nhạn trở thành điểm du lịch hấp dẫn nhất tại vùng đất xứ Nẫu ngày nay. Tại sao lại như thế, hãy xem thử đền tháp Nhạn Phú Yên có gì đặc biệt.

Thỏa chí khi quan sát một vị trí vô cùng đắc địa

Ngự trên một ngọn núi cao nhất của thành phố Tuy Hòa thuộc địa phận phường 1, tháp Nhạn là một công trình kiến trúc cổ tương đối còn nguyên vẹn của người Chăm tại vùng Kauthara (Phú Yên – Nha Trang). Đặc biệt, tháp là một trong những công trình kiến trúc có vị thế đắc địa trên dải đất miền Trung mà ít công trình nào có được. Cụ thể:

“Tháp nằm về hướng Đông thành phố Tuy Hòa khoảng 4,5km thuộc địa phận phường 1, nơi được xem là sầm uất nhất về đêm tại Phú Yên. Phía Nam công trình của tháp ngay dưới chân núi Nhạn là sự hiện diện của dòng sông Đà Rằng, một dòng sông thơ mộng nổi tiếng trong thi ca. Không chỉ vậy, đứng trên tháp nhìn về phía Tây Bắc khoảng 3km là đường quốc lộ 1A thông suốt, một quốc lộ nối liền các tỉnh Bắc Nam trên dải đất hình chữ S”.

Với những điều tuyệt hảo trong vị thế như thế này, là những ai không chuyên về địa lý thì cũng hiểu. Tháp Nhạn thật chất là công trình kiến trúc sánh ngang với nhiều công trình kiến trúc nổi tiếng khác của Việt Nam khi hội tụ đầy đủ các điều kiện “tiền án, hậu chẩm, tả Thanh Long, hữu Bạch Hổ”. Đó là chưa kể khi đứng trên núi hoặc tháp Nhạn có thể quan sát tứ bề mà chẳng có chướng ngại nào chắn ngán.

Tháp Nhạn điểm tham quan hấp dẫn ở Phú Yên

Tháp Nhạn điểm tham quan hấp dẫn với vị trí vô cùng đắc địa

Cuốn hút trong lối phong cách kiến trúc chưa lời giải mã

Khác với những công trình kiến trúc đền tháp tại vùng Panduranga (Ninh Thuận – Bình Thuận) được xây dựng theo phong cách muộn (TK XIV – TK XVII) và phong cách Hòa Lai (TK IX). Công trình kiến trúc đền tháp Nhạn Phú Yên (vùng Kauthara xưa) chịu ảnh hưởng mạnh mẽ theo phong cách Bình Định. Một phong cách in đậm nét đặc trưng của thời kỳ từ đầu thế kỷ XI đến giữa thế kỷ XII của Champa. Chính từ điều này mà tháp Nhạn có nhiều nét rất giống với các đền tháp của Bình Định như tháp Hưng Thạnh, Dương Long, Thủ Thiện, Cánh Tiên và Phước Lộc.

Đứng quan sát tổng thể, theo hướng từ trên xuống hoặc từ dưới lên. Ngôi tháp cao khoảng 25m gồm ba tầng (chân tháp, thân tháp và đỉnh tháp) hiện lên trong một khoảng khuôn viên rộng lớn. Bao quanh tháp là bờ tường được xây đắp bằng đá bền bỉ, mặt sân rộng lót gạch ngói màu đỏ ánh lên nét cổ kính thú vị.

Đi từng chi tiết, chân tháp là một bề mặt hình vuông lớn, được xây dựng phân tầng vững chắc có thể chịu sức nặng của toàn bộ thân tháp và đỉnh tháp. Từ dưới chân tháp ngước nhìn lên cao, thân tháp hiện ra với vẻ uy nguy, tráng lệ khi được xây theo kiểu đền đài to ở phần chân và nhỏ ở phần đỉnh.

Tiếp tục quan sát từ thân tháp lên đỉnh tháp, hay còn gọi là nóc tháp. Một tảng đá hình búp sen nhọn được đẽo khắc tỉ mỉ, cân đối thể hiện cho biểu tượng của sinh thực khí, sức mạnh sinh thành trong văn hóa Chăm. Đây chính là điểm nhấn mạnh mẽ nhất của tháp Nhạn vì nó biểu dương niềm tin và tính thẩm mỹ của con người xưa. Đặc biệt, nếu đứng trên cao ngắm nhìn kỹ, đỉnh tháp là ranh giới tách biệt giữa phần trên và phần dưới thông qua chi tiết bốn mặt của đỉnh đều có bốn cửa sổ. Các cửa sổ trong bốn mặt này ứng với bốn hướng “Đông, Tây, Nam, Bắc” trong âm dương ngũ hành.

Chưa dừng lại ở những nét kiến trúc được phô diễn trong các chi tiết bên ngoài. Lối kiến trúc của tháp Nhạn còn cuốn hút khi bên trong là một tường gạch xây thẳng đứng cao vút từ phần đế tháp cho đến hết phần thân tháp. Cái bắt mắt ở đây là phần chóp mái thu nhỏ dần cho đến đỉnh, tạo thành hình chóp nón làm toát lên khoảng không kỳ bí, linh thiêng đầy tò mò.

Có một điều kỳ lạ ở đây khi nói đến tháp là trong lòng tháp không có bệ thờ, không có tượng, duy chỉ có những họa tiết hoa văn hình rồng được chạm khắc biến thể cách điệu bằng đá hoa cương đặt bên ngoài ở 4 góc tháp. Chính từ điều này mà một câu hỏi đã được đặt ra, tháp xây lên là để thờ ai. Phải chăng đây chỉ là một đền tháp được xây để thể hiện một biểu tượng của người Chăm trong kiến trúc dân tộc?

Nếu chỉ là một đền tháp của những nét kiến trúc đặc trưng của phong cách kiến trúc Bình Định thì tháp Nhạn chỉ nói đến nhiêu đó. Tuy nhiên, thứ làm cho nhiều người phải thích thú chính là hầu hết vật liệu xây dựng tháp đều làm bằng gạch nung với nhiều kích cỡ khác nhau. Từng viên gạch được xếp chồng khép kín, vững chắc tuyệt đối không tìm thấy một vết mạch hồ nào. Cùng với đó, bốn mặt thân tháp có những cột xây áp vào thân có vai trò gia cố cho thân tháp thêm phần vững chắc. Do vậy mà khi nhìn đâu cũng thấy sự tỉ mỉ, công phu của con người trong từng vết chạm khắc, không một khe hở hay đường mòn nào. Nhất là những họa tiết đơn sơ nhưng hết sức điêu luyện, đạt đến trình độ bậc thầy kiến trúc của thời bấy giờ và mãi mãi về sau.

Với những điều tuyệt hảo trong phong cách kiến trúc và giá trị trong văn hóa, lịch sử. Ngày 16 tháng 11 năm 1988, Tháp Nhạn đã được Bộ Văn hóa - Thông tin (nay là Bộ Văn hóa – Thể thao – Du lịch) công nhận là Di tích kiến trúc - nghệ thuật cấp quốc gia.

Kiến trúc độc đáo tháp Nhạn

Kiến trúc độc đáo chưa lời giải mã của bảo tháp cổ

Thích thú với những câu chuyện truyền thuyết thời xa xưa

Chung quanh với việc xây dựng nên một công trình kiến trúc bí ẩn chưa lời giải mã.  Tháp Nhạn Phú Yên còn cuốn hút với những câu chuyện truyền thuyết chỉ nghe qua là thích. Đó là những câu chuyện liên quan đến những vị thần nổi tiếng trong những các cuộc chiến tranh giữa Champa và Đại Việt, đặc biệt là các câu chuyện liên quan đến các vị thần.

Chuyện kể rằng, thuở ấy quân của ông Lương Phù Già (tức Lương Văn Chánh) giao tranh với quân Chăm (Chiêm Thành) tại phần đất thành phố Tuy Hòa nay (xưa là một vùng Kauthara). Quân của ông Phù Già thì đóng ở núi Nựu, quân Chiêm Thành thì đóng ở núi Nhạn. Cuộc chiến diễn ra vô cùng ác liệt, hai bên đánh nhiều trận liên nhưng không phân thắng bại.

Để tránh thiệt hại về người và của cho lương dân, hai bên giao ước với nhau sẽ cùng xây tháp. Điều kiện đưa ra, bên nào hoàn thành trước thì thắng, còn bên thua sẽ phải tự động rút quân. Hai địa điểm được hai bên lựa chọn là: quân Chăm trên núi Nhạn, quân ông Phù Già trên núi Cổ Rùa, một phần nhô ra của núi Nựu.

Cuộc chiến xây tháp diễn ra, quân Chăm dốc toàn sức lực ngày đêm xây đắp. Ngược lại quân Chiêm Thành, ông Phù Gia lệnh cho quân không xây tháp bằng gạch đá mà xây bằng tre, gỗ và giấy. Một vài hôm sau, khi ngọn tháp của quân Chiêm Thành chuẩn bị hoàn thiện thì ngọn tháp của ông Phù Già đã xây xong, đứng sừng sững một góc trời.

Biết mình đã thắng, tuy nhiên, sợ quân Chăm không chịu xuất phục nên ông Phù Gia thách quân Chiêm Thành đốt tháp. Nếu tháp bên nào cháy trước thì bên đó thắng cuộc và bên kia phải rút binh. Bị thua mất mặt, quân Chiêm Thành quyết dành lại phần thắng trong lần này. Thế nhưng, do không biết tháp bên ông Phù Gia xây hoàn toàn bằng cây gỗ và giấy. Nên sau một đêm, tháp bên ông Phù Gia đã cháy sạch trong khi ngọn tháp bên núi Nhạn vẫn đứng vững. Bị thất bại trong hai lần, quân Chiêm Thành chấp nhận chịu thua và rút khỏi chiến trường theo điều kiện đã giao ước.

Tò mò với tên gọi theo địa hình và loài chim Nhạn

Không giống như các đền tháp Chăm khác về nguồn gốc, hình thành tên gọi theo các vị vua hoặc vị thần. Ví dụ như tháp Po Sah Inư ở Bình Thuận có tên gọi là tháp Po Sah Inư vì thờ thần Po Sah Inư; tháp Po klong Garai ở Ninh Thuận có tên gọi là Po Klong Garai vì thờ vua Po Klong Garai; hay tháp bà Po Nagar có tên là Po Nagar vì thờ thiên y thánh mẫu A Na v.v. Còn tháp Nhạn được gọi là tháp nhạn vì được xây trên núi Nhạn. Tên gọi này được gọi vì dựa theo hai giả thuyết.

Thứ nhất, do địa hình của núi mang dấp dáng con chim nhạn đang xòe đôi cánh vỗ khi nhìn từ xa. Phần đầu chim Nhạn chính là chỗ giao giữa quốc lộ 1A với sông Chùa. Phần cổ thon nhỏ lại rồi phình ra ngay tại đường Tản Đà.

Thứ hai, theo người dân nơi đây thì ngọn núi này trước kia là nơi sinh sống của loài chim Nhạn. Một loài chim nhỏ nhưng bay cao, nó có thể bay qua độ cao hơn 600 mét. Minh chứng cho điều này có thể nói đến núi “Nhạn Môn Quan” ở Trung Quốc. Một dãy núi rất cao mà chỉ có loài chim nhạn mới có thể bay qua được.

Chú thích thêm: Núi Nhạn, còn gọi là núi Nhạn Tháp, núi Bảo Tháp, núi Tháp Dinh hay núi Khỉ; là ngọn núi nhỏ nằm giữa đồng bằng Tuy Hòa, trên bờ bắc sông Đà Rằng, thuộc phường 1, thành phố Tuy Hòa, tỉnh Phú Yên, Việt Nam.

Thỏa mãn trong nhiều trải nghiệm thú vị

Như đã đề cập từ trên, tháp Nhạn là một công trình sở hữu một vị thế địa lý vô cùng đắc địa. Chính vì vậy mà khi đến đây, bạn có thể trải nghiệm cảm giác như quan sát thành phố trên cao bằng mắt thường, selfie check in theo mọi góc cạnh hoặc thẫn thờ ngồi nghĩ vu vơ theo từng cảm xúc riêng biệt. Không chỉ vậy, trên đỉnh tháp Nhạn, bạn sẽ được tận hưởng những cảm giác rất riêng của một Phú Yên đầy nắng và gió, đặc biệt là cảm nhận được điều cổ kính của tháp sau 1000 năm lịch sử.

Ngoài những trải nghiệm khi đến tham quan một đền tháp ngự trên một vị thế đặc biệt. Đến đây, bạn còn được nghe những câu chuyện tâm linh mà chắc chắn chỉ có tại tháp Nhạn mới có. Đó là những câu chuyện gắn với Thiên Y Thánh Mẫu Ana, Thượng Đỉnh Chúa Thiết A Na Diễn Ngọc Phi cùng những câu chuyện của chiến tranh của Champa và Đại Việt. Vì vậy, đừng ngại ngần gì mà không tìm đến những người làm công tác giữ tháp tại đây.

Thời điểm lý tưởng tham quan tháp Nhạn

Khác với những điểm khác về thời gian là nên đến tham quan vào buổi sáng bình minh hoặc xế chiều hoàng hôn. Riêng tháp Nhạn, thời điểm lý tưởng để đến tham quan tháp là vào buổi tối. Đây là khoảng thời gian tuyệt lý tưởng nhất để bạn ngắm nhìn một đền tháp Chăm đầu tiên được thắp sáng hàng đêm ở Việt Nam. Không những vậy, về đêm tại tháp Nhạn là lúc bạn có thể quan sát một thành phố Tuy Hòa đa sắc màu.

Một gợi ý trong kinh nghiệm tham quan tháp Nhạn là bạn nên đến đây vào đêm thứ 7. Nếu hỏi vì sao thì khi bạn đến rồi bạn sẽ biết.

 Tháp Nhạn đẹp nhất về đêm

Tháp Nhạn đẹp nhất về đêm

Di chuyển đến tháp Nhạn như thế nào?

Là điểm đến tham quan nằm khá gần với trung tâm thành phố Tuy Hòa, chỉ cách khoảng 4,5km. Chính vì vậy mà việc di chuyển đến tháp là điều dễ dàng hơn bao giờ hết. Tại bất kỳ nơi nào của trung tâm thành phố Tuy Hòa, bạn chỉ cần đi theo cung đường sau là có thể đến với tháp Nhạn sau vài phút.

Điểm xuất phát (ngã tư đường Nguyễn Hữu Thọ hoặc ngã tư đường Mậu Thân) – đi thẳng đường Mậu Thân theo hướng Nam – đi thẳng đường Lê Thành Phương – đi thẳng đường Phan Đình Phùng – rẽ trái vào núi Nhạn – đi lên tháp Nhạn.

Một điều lưu ý khi di chuyển đến tháp Nhạn tại điểm xuất phát trung tâm thành phố là bạn có thể hỏi người dân hoặc đi theo bảng chỉ dẫn. Ngoài ra, bạn có thể sử dụng google map để di chuyển, điều này sẽ giúp bạn tự tin hơn khi di chuyển. Đến núi Nhạn, nếu đi bộ bạn có thể đi xe ôm lại tháp với giá 10,000 ngàn, còn đi xe máy hoặc xe ôtô có thể chạy thẳng lên tháp.

Một số lưu ý khi tham quan tháp Nhạn

  • Nên đến tham quan tháp vào lúc 5h chiều. Đây là thời gian lý tưởng nhất để ngắm nhìn một thành phố Tuy Hòa hiền dịu về chiều. Thú vị hơn là tận hưởng làn gió mát rượi từ dòng sông thơ mộng Đà Rằng.
  • Dưới chân núi Nhạn thường xuyên xảy ra nhiều vấn đề về tranh giành khách của các cánh xe ôm. Vì vậy bạn cần phải chú ý khi đến đây.
  • Ngoài danh tiếng là điểm đến hấp dẫn bậc nhất của tỉnh Phú Yên, tháp Nhạn còn nổi tiếng là nơi hội tụ nhiều ẩm thực ngon nức tiếng như bánh bèo, bánh cuốn, bánh canh hẹ, bánh tráng cuốn nem nướng v.v. Cho nên bạn đừng quên thưởng thức khi đến tham quan tháp Nhạn.
  • Vào mỗi buổi tối thứ 7, tháp là nơi diễn ra chương trình văn hóa, văn nghệ sôi động. Chính vì vậy, một chuyến du lịch đến Phú Yên nên đi vào những ngày cuối tuần.
  • Giữ gìn tài sản cá nhân trong quá trình tham quan tháp Nhạn là điều cần thiết.
  • Hạn chế ăn mặc những trang phục nhạy cảm khi đến tham quan tháp.

Thông tin tham quan

  • Địa chỉ: Tháp Nhạn – núi Nhạn – phường 1 – thành phố Tuy Hòa – tỉnh Phú Yên.
  • Thời gian: không giới hạn
  • Giá vé: miễn phí
  • Tham khảo: Tour du lịch Tuy Hòa - Phú Yên 1 ngày

 

Kafin